آشنايی با ساختار کتاب فارسی اوّل
کتاب فارسی در پايهٔ اوّل به دليل آن که آغاز آموزش های زبانی است از ديد ساختاری اندکی با کتاب های ديگر متفاوت است، به همين دليل، ساختار کتاب اوّل و کتاب های دوم به بعد جداگانه بررسی می شود؛ امّا به لحاظ محتوا در هر پايه، اهداف مشخصی دنبال می شود.
کتاب فارسی در سال اوّل شامل سه بخش است: نگاره ها، نشانه های يک، نشانه های دو، ساختار انتخابی بر مبنای مراحل رشد زبان و توانايی يادگيری، طراحی شده امّا کتاب های دوم به بعد ساختار موضوعی دارند. گرچه ساختار زبانی اين کتاب ها نيز در فارسی اوّل بر پايهٔ موضوع هايی نظير (نهادها، بهداشت، اخلاق، دانش و دانشمندان، دين، ملی ميهنی، طبيعت، هنر و ادب) شکل گرفته است، اما اين تقسيم بندی به صورت آشکار در ساختار کتاب به چشم نمی آيد.
به ادامه مطلب مراجعه بفرمایید.
برگرفته از: سایت پر بار اخلاق نیک
آشنايی با ساختار کتاب فارسی اوّل
کتاب فارسی در پايهٔ اوّل به دليل آن که آغاز آموزش های زبانی است از ديد ساختاری اندکی با کتاب های ديگر متفاوت است، به همين دليل، ساختار کتاب اوّل و کتاب های دوم به بعد جداگانه بررسی می شود؛ امّا به لحاظ محتوا در هر پايه، اهداف مشخصی دنبال می شود.
کتاب فارسی در سال اوّل شامل سه بخش است: نگاره ها، نشانه های يک، نشانه های دو، ساختار انتخابی بر مبنای مراحل رشد زبان و توانايی يادگيری، طراحی شده امّا کتاب های دوم به بعد ساختار موضوعی دارند. گرچه ساختار زبانی اين کتاب ها نيز در فارسی اوّل بر پايهٔ موضوع هايی نظير (نهادها، بهداشت، اخلاق، دانش و دانشمندان، دين، ملی ميهنی، طبيعت، هنر و ادب) شکل گرفته است، اما اين تقسيم بندی به صورت آشکار در ساختار کتاب به چشم نمی آيد.
بخش اوّل: نگاره ها
اين بخش در واقع جانشين لوحه ها در کتا بهای پيشين است. ده نگاره برای چهار هفته، پيش بينی شده است که شامل ده موضوع است؛ خانواده، در راه مدرسه، حياط مدرسه، کلاس، بوستان (پارک)، طبيعت و مزرعه، باغ وحش، مسجد، عيدنوروز.
هر نگاره عنوان و موضوع خاصی دارد که دربرگيرندهٔ مطالب آن نگاره است؛ مانند: به خانهٔ ما خوش آمدی يا بازی، بازی تماشا. اين عناوين به جای جمله های قالبی و خشک و بی روح برگزيده شده است. رويکرد آموزش نگاره ها از کل به جزء است: ابتدا تصوير بزرگ نگاره با هدف تشويق دانش آموزان به سخن گفتن، خوب ديدن، تفکّر و خوب گوش دادن پيش روی آنهاست. سپس تصاوير کوچک زيرنگاره همراه با نام هر تصوير عرضه می شود تا تصوير و نام آن، هردو در ذهن دانش آموز ثبت و ضبط شود.
نکتۀ مهم: ذکر نام هر تصوير تنها برای آشنايی با شکل کلی کلمه است نه يادگيری شکل نوشتاری آن، پس تأکيد بر روی تصوير است نه واژه.
١ تصوير بزرگ آموزشی
الف) محتوا: اعضای يک خانواده
ب) هدف
- آموزش مفاهيم متناسب با برنامهٔ درسی زبان فارسی و هم سو با برنامهٔ درسی ملی
- پرورش و تقويت مهارت های زبانی
- يافتن واژهٔ مناسب برای تمرين بيشتر تا تقويت توانايی تشخيص شکل نوشتاری و آوايی
- آشنايی با مفاهيم کليدی ساير حوزه ها در يادگيری (علوم، رياضی، هنر، دينی و قرآن، تربيت بدنی = رويکرد تلفيق)
- توانايی کاربرد آموخته ها در متن زندگی
- تقويت نگرش مثبت نسبت به زبان فارسی
٢ تصويرک ها
الف) محتوا: تعدادی تصوير بين ٤ تا ١٠ تصوير مرتبط با تصوير بزرگ آموزشی
ب) هدف
- انطباق تصويرک و واژه ها
- تقويت مهارت های شفاهی زبان (گوش دادن، سخن گفتن)
- گسترش گنجينهٔ واژگانی با تکيه بر تصويرخوانی
فعّاليّت ها و تجربه های يادگيری
تعداد فعّاليّت های يادگيری با توجّه به توان درک و دريافت و ميزان پيشرفت سوادآموزی از نگارهٔ يک تا ده، متفاوت است؛ و بر پايهٔ رعايت اصل حرکت از ساده به دشوار و نيز با توجّه به توانايی ذهنی و زبانی کودکان، اين فعّاليّت ها سازماندهی شده است؛ بنابراين در نگاره ها حدود دو تا شش فعّاليّت پيش بينی شده است. فعّاليّت های يادگيری به گونه ای سامان يافته، در چند بخش ارائه می گردد. هدف از اين فعّاليّت ها يکسان کردن روش های آموزش است و معلّم می تواند آزادانه عمل کند. اين آزادی عمل به توانايی ها و ظرفيت های تک تک افراد کلاس بازمی گردد.
اهداف
- تقويت مهارت خوب ديدن
- آموزش راست به چپ و بالا و پايين (شناخت جهت ها)
- تنظيم حرکت چشم
- تنظيم فاصلهٔ چشم با کتاب
- تقويت مهارت های کلامی
- ارزشيابی از مفاهيم تصوير پايه
- تأکيد بر سه مفهوم آغاز، ميانه و پايان در نقل وقايع، حوادث و داستان ها
- گسترش دامنهٔ واژگان کودک در زبان فارسی معيار
- گسترش و تعميق مفاهيم اصلی
تقويت نگرش مناسب نسبت به مفاهيم ارزشی
فعّاليّت های اين بخش عبارت اند از:
ببين و بگو: هدف از اين فعّاليّت توجّه و تمرکز دانش آموز، جمله سازی و بيان شفاهی تصويرها است. (تصويرخوانی) معلّم می تواند علاوه بر آنکه دربارهٔ هر تصوير پرسش هايی طرح بکند ارتباط ميان تصاوير را نيز موضوع پرسش و محلّ توجّه دانش آموز قرار دهد. دانش آموز بايد در يک جمله مقصود را بيان کند. اين تمرين ها می تواند فرصتی برای يادگيری مشارکتی فراهم نمايد.
اهداف
- تقويت خوب ديدن
- پرورش قوهٔ تميز و تشخيص
- تقويت توانايی خوب سخن گفتن
- رشد توانايی تبديل ديده ها به گفتار
گوش کن و بگو: هدف از اين فعّاليّت تقويت توجّه، تمرکز، واکنش نسبت به سؤال، درک تصويری، جمله سازی، بيان شفاهی ديده ها و نکات ديگری است که ممکن است دانش آموزان به طور خاص به آنها توجّه داشته باشند. سؤالات جنبهٔ الگويی دارند، معلّم در انتخاب اين سؤالات يا سؤالات مشابه آزاد است. نکتهٔ اساسی آن است که در پاسخ ها به جنبه های خلّاق بايد توجّه ويژه شود و از همهٔ دانش آموزان پاسخ های يکسان خواسته نشود. معلّم می تواند پس از دريافت پاسخ های فردی و جمعی به جمع بندی بپردازد.
اهداف
- تقويت خوب گوش دادن
- تقويت فرايندهای ذهنی
- گسترش دامنهٔ واژگان
- تقويت مهارت خوب سخن گفتن
- گسترش مفاهيم اصلی
- تعميق مفاهيم اصلی
بگرد و پيدا کن: دانش آموز در اين تمرين با توجّه به صورت کلی کلمه که در حافظه دارد و خواندن آن را به کمک تصوير فراگرفته است، آن را در تصوير بيابد. ابتدا معلم می تواند با خواندن واژه ها از دانش آموزان بخواهد آنها را در تصوير نشان دهند، سپس در مراحل بعدی دانش آموزان خود تصوير واژه را بيابند.
اهداف
- انطباق واژه های شنيداری با اجزای تصوير
- تقويت مهارت های کلامی
- تقويت واژه آموزی
- گسترش و تعميق مفاهيم کل اصلی
به دوستانت بگو: در اين نوع تمرين ها دانش آموزان با يکديگر و معلّم ارتباط عاطفی برقرار می کنند و با توجّه به آنچه تاکنون فراگرفته اند دايرهٔ سخن گفتن را وسعت داده و به محيط اطراف و مسائل شخصی و خصوصی خود سوق می دهند. در اين تمرين که جنبهٔ خلّاقان دارد و باز پاسخ است دانش آموز می کوشد به کمک تخيّل يا تفکّر خويش مطالبی را در قالب بيان خاطره يا ديده ها و شنيده ها و اطّلاعات خود برزبان آورد.
اهداف
- تقويت مهارت خوب گوش دادن
- تقويت نگرش مثبت نسبت به زبان فارسی
- تقويت مهارت گسترش مفهوم اصلی
- تقويت مهارت خوب سخن گفتن
- تقويت مهارت های ارتباطی
- تقويت مهارت ايجاد نظم و ترتيب
بدين ترتيب تمامی دانش آموزان با فعّاليّت مشارکتی و گروه بندی، قادر به حرف زدن هستند. برای معلّم، اين فرصت مناسبی است که بتواند اولاً در تمامی دانش آموزان اعتماد به نفس ايجاد کند و ثانياً دانش آموزان ک مرو و خجالتی را به صحنهٔ فعّاليّ تهای کلاسی بکشاند. ب هعلاوه از اين طريق، ارتباط های صميمی نيز بين دانش آموزان برقرار می شود
بازی و نمايش: اين دو بخش که به طور متناوب می آيند با هدف ايجاد فضای شاد و تفريحی، کشف استعدادهای نهفته و پرورش آنها، آموزش غير مستقيم مسائل و تقويت مهارت های زبانی آماده ساختن دانش آموز برای زندگی در بيرون از محيط کلاس، ابراز وجود دانش آموزان و پرورش تخيل طراحی شده اند
. اهداف
- ايجاد فضايی لذّت بخش و شادی آفرين
- تقويت مهارت های سخن گفتن و گوش دادن
- شناخت استعدادهای کودکان و پرورش آن ها
- ايجاد فرصت سالم برای ابراز توانايی های فردی
- تقويت مهارت های حسی حرکتی
- ايجاد فرصت برای بيان عواطف و احساسات
- گسترش و تعميق مفاهيم اصلی
- ايجاد و تقويت مهارت ايفای نقش
با هم بخوانيم
اهداف
- ايجاد فضای شاد و لذّت بخش
- تقويت نگرش مثبت نسبت به سخن منظوم فارسی
- تسلّط بر آهنگ و ريتم و وزن و قافيه در شعر
- گسترش دامنه واژگان
- پرورش استعدادهای متمايل به شعر
- گسترش و تعميق مفهوم اصلی (مثلاً در نگارهٔ ۱ موضوع خانواده)
در صفحات (باهم بخوانیم )شعرهايی انتخاب شده است که مکمل و همسو با محتوای آن نگاره است. اين اشعار جنبهٔ التذاذی دارد و خواندن آن به شکل گروهی، فضای شادی در کلاس ايجاد می کند. اين اشعار با خوانش معيار و همراه با آهنگ مناسب، به شکل لوح فشرده به نام « کتاب گويا » در اختيار معلّمان قرار می گيرد تا در کلاس استفاده کنند. علاوه بر اين معلّم می تواند با توجّه به شرايط کلاس و فرصتی که دارد، فعّاليّ تهای ويژ های را برای اشعار در نظر بگيرد. مثلاً از دانش آموزان بخواهد برخی از آنها را حفظ کنند. توضيح شعر به شيوهٔ متن درس اصلاً لازم نيست.
نکته:تمرين ها در هر بخش به فراخور توان متوسط دانش آموزان است؛ لکن معلّم در اين زمينه می تواند با ابتکار عمل خود، بر جنبه های آموزشی کتاب بيفزايد.
کتاب خوانی: در کتابنامه های رشد فهرست ۵۲ کتاب آمده است. معلّم از ميان کتاب های پيشنهادی يا هر کتاب ديگری که خود تشخيص می دهد يکی را برگزيده، در کلاس می خواند؛ آنگاه از دانش آموزان می خواهد به سؤالات طرح شده در کتاب يا هر سؤال ديگری که خود لازم می داند پاسخ دهند. در طرح سؤالات مربوط به کتاب خوانی سعی شده است تمامی ابعاد محتوايی و ظاهری و دانشی در نظر گرفته شود. اين بخش با اين هدف طراحی شده است که فرهنگ کتا بخوانی رشد کند و گسترش يابد؛ مهارت خواندن تقويت شود، کتابخانه های مدارس غنی گردد و آموزه ها تنها مختص به کتاب درسی نباشد. يکی از ويژگی های متمايز اين برنامه اختصاص ساعت کتاب خوانی در برنامهٔ زبان آموزی است؛ زيرا برنامه ريزان آموزشی و متخصصان آموزش زبان يکی از خلأهای نظام آموزشی کنونی را ضعف مهارت خواندن می دانند. کتاب خوانی در تقويت سه مهارت ديگر نقش به سزايی دارد به گونه ای که می توان گفت زيربنای ضعف مهارت های زبانی، در ناديده گرفتن مطالعه و کتاب خوانی و بی توجهی به آن است. ضمناً می دانيم که اين مهارت بايد از کودکی نهادينه شود تا در آينده به يک عادت مثبت و مفيد بدل گردد.انتخاب ۵۲ کتاب برای ۵۲ هفتهٔ سال است که معلّم از ميان آنها تنها ۲۲ کتاب را متناسب با۲۲ درس کتاب و موضوعات آن انتخاب می کند.
دریافت این مطلب